Opóźniona implementacja – skutki dla pacjentów

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/24/UE z dnia 9 marca 2011 roku w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej (dalej jako „Dyrektywa”) przyznaje pacjentom możliwość korzystania ze świadczeń zdrowotnych poza granicami kraju, a następnie ubiegania się o zwrot poniesionych w związku z tym kosztów. Dyrektywa określiła czas na jej implementację do krajowych porządków prawnych – termin ten minął 25 października 2013 roku. Polski ustawodawca wprowadził stosowne zmiany dopiero ustawą z dnia 10 października 2014 roku o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz zmianie niektórych ustaw (dalej jako „Ustawa nowelizująca”), która weszła w życie 15 listopada 2014 roku.

Powstaje zatem pytanie, w jaki sposób z praw określonych w Dyrektywie, mogą korzystać pacjenci, którzy ze świadczeń opieki zdrowotnej skorzystali w okresie, gdy Dyrektywa nie została jeszcze implementowana.

Należy podkreślić, że dopiero Ustawa nowelizująca wprowadziła procedurę ubiegania się przez pacjentów o zwrot, statuując w tym zakresie drogę administracyjną. Jednocześnie, zgodnie z art. 10 ust. 1 Ustawy nowelizującej, jej przepisy stosuje się także do świadczeń opieki zdrowotnej, których udzielanie na terytorium innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej rozpoczęło się po dniu 24 października 2013 roku. Oznacza to, że w przypadku skorzystania przez pacjenta ze świadczeń opieki zdrowotnej w czasie, gdy Dyrektywa nie była jeszcze implementowana, będzie mógł on ubiegać się o zwrot kosztów zgodnie z procedurą przewidzianą w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (dalej jako „Ustawa”).

Powyższa zasada znajdzie zastosowanie w sytuacji, gdy pacjent zwrócił się z wnioskiem już po wejściu w życie Ustawy nowelizującej. Bardziej problemowym zagadnieniem jest natomiast to, jaka droga przysługuje osobom, które podjęły pewne kroki przed tą datą.

Zagadnienie to stało się podstawą pytania prawnego skierowanego do Sądu Najwyższego (sygn. akt III CZP 26/15). W stanie faktycznym tejże sprawy, pacjent poddał się zabiegowi leczenia zaćmy 6 grudnia 2013 roku. Próbował uzyskać zwrot kosztów od NFZ, jednakże ten odmówił, wskazując na brak procedury krajowej. Następnie, pacjent skierował do NFZ wezwanie do zapłaty, a po uzyskaniu odmowy – pozew do sądu cywilnego. Żądana kwota została zasądzona nakazem zapłaty. NFZ w sprzeciwie podnosił brak legitymacji biernej – z uwagi na brak przepisów implementujących Dyrektywę – zdaniem NFZ odpowiadać za zaniechanie legislacyjne powinien Skarb Państwa. Orzeczenie zasądzające zostało utrzymane w I instancji, natomiast podczas postępowania przed sądem apelacyjnym w życie weszła Ustawa nowelizująca.

W związku z powyższym, sąd II instancji powziął wątpliwości, podnoszone przez NFZ, czy wprowadzenie krajowej procedury administracyjnej nie jest przesłanką do odrzucenia pozwu. W zapytaniu skierowanym do Sądu Najwyższego wskazano, że co prawda sprawa nie ma charakteru cywilnego w znaczeniu materialnoprawnym, jednakże odrzucenie pozwu przerzucałoby niekorzystne skutki opóźnionej implementacji Dyrektywy na pacjenta.

Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały w tej sprawie, jednoznacznie wskazując jednak, że powinna być ona od początku rozpatrywana w trybie administracyjnym, nawet wówczas, gdy przepisy krajowe nie regulowały tego postępowania. Co prawda, na początku orzecznictwo sądów administracyjnych nie było jednolite w tym zakresie, jednak na dzień rozpoznawania przedmiotowej sprawy dominowało już stanowisko akceptujące drogę postępowania administracyjnego i wskazujące, jako podstawę prawną m.in. art. 109 ust. 1 Ustawy, stanowiący, że dyrektor wojewódzkiego oddziału NFZ rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego.

Z drugiej strony, pacjent dwukrotnie wystąpił do NFZ o zwrot kosztów opieki zdrowotnej, co spotkało się z odmową rozpoznania sprawy. W konsekwencji, pomimo że droga sądowa w przedmiotowej sprawie była od początku niedopuszczalna (właściwa była droga postępowania administracyjnego), to zastosowanie znajdzie art. 199 k.p.c., zgodnie z którym odrzucanie pozwu jest niedopuszczalne, jeżeli właściwy do rozpoznania sprawy organ administracji uprzednio uznał się za niewłaściwy.

Katarzyna Kamińska

W Kancelarii zajmuje się prawem korporacyjnym oraz prawem pracy, z uwzględnieniem zagadnień dotyczących problematyki ubezpieczeń społecznych

Czytaj dalej...

 Do góry